Zaganiacz mały Hippolais caligata to gatunek azjatycki i wschodnioeuropejski do tej pory nie stwierdzony w Polsce. Jest on jednak w ekspansji i regularnie gniazduje już w Finlandii oraz w Estonii. W ubiegłym roku odnotowano też pierwsze stwierdzenie śpiewającego samca na Litwie, ok. 70km od granic Polski. Należy więc mieć oczy otwarte na ten gatunek, gdyż w każdej chwili może on pojawić się również w naszym kraju. Zaganiacze małe przylatują do Europy niezwykle późno, bo najwcześniej w samej końcówce maja. Czerwiec zatem to najlepsza pora by ptaka tego szukać, a przede wszystkim nasłuchiwać jego śpiewu w odpowiednich biotopach. Największa szansa na jego spotkanie jest w północno-wschodniej Polsce.

Śpiew zaganiacza małego. 9.06.2008., okręg Iwanowo na NEE od Moskwy, Rosja. Fono. G. Neubauer.

Śpiew najbardziej przypomina śpiew trzczinniczka Acrocephalus scirpaceus, jest jednak dość cichy oraz bardziej spieszny, szczebiotliwy i mamroczący.

Zaganiacz mały, choć nie wykazuje wyrazistych cech ubarwienia to jednak posiada coś specyficznego, charakterystyczny ’jizz’, który wyróżnia go od innych podobnych gatunków z rodzaju Hippolais oraz niektórych niekreskowanych gatunków z rodzaju Acrocephalus czy Phylloscopus. Bez odpowiedniego opatrzenia część gatunków z powyższych rodzajów może wyglądać bardzo podobnie, różnią je jedynie szczegóły, o których jednak trzeba wiedzieć że istnieją i umiejętnie na nie patrzeć by móc rozpoznać te trudne do identyfikacji gatunki.

Dużą pomocą mogą okazać się wykonane w terenie fotografie, a najlepiej całe ich serie, z których to będziemy w stanie odczytać niezbędny diagnostyczny zestaw cech. Bez dobrych fotografii weryfikacja stwierdzenia może być niemożliwa. Bliźniaczy gatunek zaganiacz afgański Hippolais rama (stwierdzany już w zachodniej Europie), który do niedawna był traktowany jako podgatunek zaganiacza małego jest bardzo podobny i bez dobrej dokumentacji trudno go wykluczyć, więc fotografie będą konieczne podobnie jak nagranie śpiewu i innych głosów.

Jak sama nazwa wskazuje zaganiacz mały to ptak niewielki, najmniejszy spośród zaganiaczy. Przez swe niewielkie wymiary oraz delikatną budowę przypomina niekiedy gatunki z rodzaju Phylloscopus, szczególnie pierwiosnka Ph. collybita. Cechy sylwetki zaganiacza małego to:

• stosunkowo duża, krągła głowa,
• delikatny, krótki dziób,
• ogon wygląda na stosunkowo krótki, na końcu jest równo ścięty,
• bardzo niewielka projekcja lotek 1. rzędu, mniej niż 1/2 długości lotek 3. rzędu.

Upierzenie nie wyróżnia się niczym szczególnym, jest blade, piaskowobeżowe. Lotki i sterówki posiadają wąskie jaśniejsze brzegi, natomiast brzegi skrajnych sterówek i ich zakończenia są białe. Najbardziej wyrazisty rysunek występuje w obrębie głowy:

• kremowa, wyraźna brew sięga niezbyt daleko za oko, czasem rozmywa się tuż za nim,
• przed okiem brew jest od góry podkreślona ciemnym, brązowym paskiem,
• kantarek jest stosunkowo jasny, z bardzo cienkim i krótkim paskiem ocznym, który zauważalny jest też tuż za okiem,
• czasem zauważalny jest też bardzi wąski i śladowy, ciemny pasek policzkowy,
• obrączka oczna zwykle najbardziej kontrastowa od spodu oka - bardzo wąska i biała.

Dziób zaganiacza małego jest jasny, jedynie jego górna krawędź jest ciemna, podobnie jak i jego zakończenie. Nogi są jasne, cieliste, lecz stopy są ciemniejsze, szarobrązowe.

Siedliskiem zaganiacza małego są tereny otwarte, porolne, ugory, z krzewami, luźnymi zakrzewieniami, BEZ DRZEW, z dala od ściany lasu, niekoniecznie nad wodą. W Polsce należy go szukać więc w tego typu miejscach, na pewno w krajobrazie rolniczym na nieużytkowanych polach, zarastających pastwiskach, miedzach, chwastowiskach itp.

Zaganiacza małego trzeba szukać również w trakcie przelotu jesiennego od sierpnia do października. Wiele stwierdzeń z tego okresu w zachodniej Europie sugeruje, że gatunek ten musi przelatywać również przez Polskę.

POWODZENIA!